Firma przez kilka lat realizowała duże kontrakty budowlane (https://www.bankier.pl/wiadomosc/Ambitny-plan-najwiekszej-w-Polsce-firmy-budowlanej-Wzrost-o-30-w-ciagu-pieciu-lat-9220302.html), ale nie występowała w nich jako główny wykonawca. Odpowiadała za konkretny zakres robót, dysponowała własnym zespołem i sprzętem, a wykonane prace zostały odebrane bez zastrzeżeń. Teraz chce samodzielnie wystartować w przetargu. Pojawia się jednak wątpliwość: czy doświadczenie zdobyte jako podwykonawca można wykorzystać do wykazania warunku udziału w postępowaniu?
To ważne pytanie, szczególnie dla mniejszych przedsiębiorstw, które budują swoją pozycję na rynku właśnie dzięki realizacji części większych inwestycji. Sam fakt, że firma nie podpisała umowy bezpośrednio z inwestorem, nie przekreśla jej doświadczenia. Zamawiający powinien oceniać przede wszystkim rzeczywisty zakres wykonanych prac i ich zgodność z wymaganiami określonymi w dokumentach zamówienia.
Liczy się wykonana praca, a nie tylko miejsce w strukturze kontraktu
Prawo zamówień publicznych nie wprowadza ogólnej zasady, zgodnie z którą doświadczenie zdobyte jako podwykonawca jest mniej wartościowe niż doświadczenie głównego wykonawcy. Firma może wykazywać realizacje wykonane na rzecz innego przedsiębiorcy, o ile odpowiadają one warunkom postawionym przez zamawiającego.
Przy ocenie takiego doświadczenia znaczenie ma przede wszystkim rzeczywisty zakres zaangażowania podwykonawcy. Zamawiający może sprawdzić w szczególności:
- Jakie konkretne roboty lub usługi wykonał przedsiębiorca.
- Za jaki zakres prac odpowiadał i czy realizował go samodzielnie.
- Jaka była wartość wykonanych przez niego prac.
- Jak duża i skomplikowana była realizacja.
- Czy wykonane zadania odpowiadają wymaganiom określonym w dokumentach zamówienia.
Nie wystarczy samo uczestnictwo w projekcie, obecność na placu budowy czy podpisanie umowy podwykonawczej. Firma musi wykazać, że rzeczywiście zrealizowała prace, na które się powołuje. Przykładowo przedsiębiorstwo, które jako podwykonawca wykonało instalacje elektryczne w dużym obiekcie, może wykorzystać tę realizację w przetargu dotyczącym podobnych robót. Nie może jednak przypisać sobie całego doświadczenia generalnego wykonawcy. Dokumenty potwierdzające realizację powinny obejmować wyłącznie zakres faktycznie wykonanych prac.
Podobna zasada dotyczy kontraktów konsorcjalnych. Sam udział w konsorcjum nie oznacza, że każdy jego członek zdobył doświadczenie w całym przedmiocie zamówienia. Konieczne jest ustalenie, jakie zadania wykonywał konkretny podmiot i za co odpowiadał. Jeżeli deklarowany zakres doświadczenia nie odpowiada rzeczywistemu zaangażowaniu firmy, zamawiający może zakwestionować jego przydatność do wykazania spełnienia warunków udziału w przetargu.

Jak potwierdzić doświadczenie podwykonawcy?
W postępowaniu przetargowym liczą się dokumenty, które pozwalają zamawiającemu zweryfikować deklaracje wykonawcy. Najczęściej wykorzystywane są wykazy robót lub usług oraz dowody potwierdzające ich należyte wykonanie. W praktyce warto zadbać o nie już podczas realizacji kontraktu, a nie dopiero wtedy, gdy pojawi się interesujący przetarg.
Dokumentacja potwierdzająca doświadczenie powinna obejmować przede wszystkim:
- Umowę podwykonawczą określającą przedmiot i zakres powierzonych prac.
- Protokoły odbioru potwierdzające wykonanie robót lub usług.
- Referencje wystawione przez generalnego wykonawcę albo inny podmiot, na rzecz którego realizowano prace.
- Dokumenty wskazujące wartość, termin i miejsce realizacji zadania.
- Informacje o ewentualnych zmianach zakresu, aneksach i dodatkowych pracach.
- Materiały techniczne pozwalające ustalić, jakie czynności rzeczywiście wykonała firma.
Referencje nie powinny ograniczać się do ogólnego stwierdzenia, że przedsiębiorca uczestniczył w inwestycji. Im dokładniej opisują wykonany zakres, tym łatwiej wykazać jego zgodność z warunkiem udziału w postępowaniu. Jeżeli dokument nie zawiera wystarczających informacji, warto wcześniej poprosić kontrahenta o jego uzupełnienie.
Warunek udziału musi odpowiadać rzeczywistemu doświadczeniu
Nawet dobrze udokumentowana realizacja nie zawsze wystarczy. Zamawiający określa w dokumentach zamówienia, jakiego doświadczenia oczekuje od wykonawcy (więcej informacji znajdziesz tutaj). Może wskazać rodzaj robót, minimalną wartość, liczbę inwestycji, termin ich wykonania lub szczególne parametry techniczne.
Firma powinna więc porównać wymagania z własnym wykazem realizacji. Nie wystarczy, że zadanie było duże lub prestiżowe. Jeżeli warunek dotyczy budowy obiektu o określonej funkcji, doświadczenie przy zupełnie innym rodzaju inwestycji może nie zostać uznane za równoważne. Podobnie wykonanie niewielkiej części kontraktu nie zawsze pozwoli wykazać doświadczenie w realizacji całego przedsięwzięcia o wymaganej wartości.
Warto zwrócić uwagę na sposób sformułowania warunku. Jeżeli zamawiający wymaga wykonania określonej liczby robót, trzeba sprawdzić, czy dopuszcza wykazanie ich za pomocą kilku zakresów realizowanych w ramach jednej umowy. Znaczenie ma również to, czy warunek odnosi się do wartości całego kontraktu, czy wartości konkretnego zakresu wykonanego przez wykonawcę.
Kiedy można skorzystać z doświadczenia innego podmiotu?

Trzeba odróżnić doświadczenie własne od sytuacji, w której wykonawca chce oprzeć się na zasobach innej firmy. Art. 118 Prawa zamówień publicznych pozwala korzystać ze zdolności technicznych lub zawodowych podmiotów udostępniających zasoby. Nie jest to jednak sposób na formalne pożyczenie referencji bez rzeczywistego udziału takiego podmiotu w realizacji zamówienia.
Jeżeli wykonawca polega na cudzym doświadczeniu w zakresie wykształcenia, kwalifikacji zawodowych lub doświadczenia, podmiot udostępniający zasoby musi wykonać roboty budowlane lub usługi, do których te zdolności są wymagane. Zobowiązanie do udostępnienia zasobów powinno określać zakres, sposób i okres ich wykorzystania. Sam dokument nie wystarczy, jeżeli współpraca ma charakter wyłącznie pozorny.
W praktyce oznacza to, że firma może wykorzystać własne doświadczenie zdobyte wcześniej jako podwykonawca, a w razie potrzeby również oprzeć się na doświadczeniu innego podmiotu. Są to jednak dwie różne sytuacje. W pierwszej wykazuje własne, rzeczywiście wykonane prace. W drugiej musi zapewnić realny udział przedsiębiorcy, którego zdolności wykorzystuje w postępowaniu.
Referencje warto przygotować przed ogłoszeniem przetargu
Doświadczenie zdobyte jako podwykonawca może być pełnoprawnym argumentem w postępowaniu o udzielenie zamówienia. Warunkiem jest jego rzeczywisty charakter, odpowiedni zakres i możliwość udokumentowania. Nie należy czekać z gromadzeniem dowodów do momentu składania oferty. Po zakończeniu kontraktu uzyskanie szczegółowych protokołów czy referencji może być znacznie trudniejsze.
Przedsiębiorca planujący samodzielny udział w przetargach powinien prowadzić własny rejestr realizacji. Warto zapisywać w nim zakres wykonanych prac, ich wartość, terminy i dane podmiotów potwierdzających odbiór. Przed złożeniem oferty trzeba następnie sprawdzić, czy konkretna realizacja odpowiada warunkom postępowania. To pozwala uniknąć sytuacji, w której firma ma duże doświadczenie, ale nie potrafi wykazać go w wymaganej formie.
